Σε κάθε σοβαρό πολιτικοοικονομικό γεγονός, αναδύεται —σχεδόν αυτόματα— η γνώμη του "ειδικού", είτε το αντιλαμβανόμαστε είτε όχι. Μα ποιος είναι τελικά αυτός ο ειδικός για τον οποίο γίνεται λόγος; Στην πραγματικότητα, δεν έχει πρόσωπο. Είναι άλλη μία κατασκευή της φαντασίας, όπως τόσες άλλες. Κι όμως, πάντα εμφανίζεται οπλισμένος με τη σοφία να μας εξηγήσει πότε ισχύει ο κανόνας και πότε πρέπει να εφαρμόζεται η εξαίρεση. Γιατί τελικά, αυτό που έχει σημασία δεν είναι ο ίδιος ο κανόνας — αυτά τα ξέρουμε όλοι. Η εξαίρεση είναι αυτή που έχει σημασία.
Τα βασικά τα γνωρίζουμε και δε θα χρειαζόταν ιδιαίτερη σοφία για να αποφασίσουμε τι θα πρέπει να γίνει. Η ειρήνη, για παράδειγμα, είναι το πολυτιμότερο αγαθό. Όμως, κάποιες φορές, τι να κάνουμε, χρειάζεται πόλεμος. Ο πολίτης έχει το δικαίωμα να διαμαρτύρεται και να απεργεί, αλλά ορισμένες απεργίες, δυστυχώς, κρίνονται παράνομες. Είναι σημαντικό να υπάρχει κοινωνική πρόνοια αλλά αν δεν υπάρχουν χρήματα, δεν μπορούμε να περιμένουμε θαύματα. Η έλλειψη πόρων καθιστά κάποια πράγματα αδύνατα — εκτός αν υπάρξει επείγουσα ανάγκη, κατά προτίμηση "εθνική". Τότε όχι μόνο μπορούν να γίνουν, αλλά επιβάλλεται να γίνουν.
Στην εποχή μας ο "ειδικός" έχει εκφραστεί με πολλούς τρόπους. Στην περίπτωση του πολέμου στην Ουκρανία, θεωρήθηκε σχεδόν αυτονόητο ότι ο επιτιθέμενος είναι ο εχθρός. Στην Παλαιστίνη, όμως, ο επιτιθέμενος παρουσιάζεται ως φίλος. Θα πρέπει άραγε να θεωρούμε κάθε επιτιθέμενο εχθρό; Ίσως όχι και για αυτό ο ειδικός αποφαίνεται πως ενώ ο ένας επιτιθέμενος θα πρέπει να τιμωρηθεί με αποκλεισμό, ο άλλος θα πρέπει να αντιμετωπιστεί σαν σύμμαχος.
Στην Ελλάδα, γίνεται πολλή κουβέντα για τη δικαιοσύνη. Η δικαιοσύνη στον τόπο μας σπανίως αγγίζει πρόσωπα με εξουσία. Και τι μ'αυτό; Μήπως θα πρέπει να πάνε όλοι φυλακή; Και ποιος θα το κρίνει αυτό — κάποιος που δεν είναι ειδικός; Η εγκληματική εγκατάλειψη των σιδηροδρόμων για κάποιους ονομάστηκε διαχρονική παθογένεια ή κάπως έτσι. Το σκάνδαλο Novartis αντιμετωπίστηκε σαν σκευωρία και οι παρακολουθήσεις έγιναν για την προστασία της εθνικής ασφάλειας. Μπορεί κανείς να τα αμφισβητήσει όλα αυτά; Φυσικά και μπορεί αλλά αυτό που σκέφτεται ο καθένας δε θα έχει την ίδια ισχύ με αυτή του ειδικού.
Ο «ειδικός» φυσικά θα έχει άποψη και για την οικονομία. Λεφτά τελικά υπάρχουν; Σε γενικές γραμμές, όχι. Αλλά μην ανησυχείτε — ο «ειδικός» είναι εδώ για να ορίσει τις εξαιρέσεις. Για παράδειγμα, στα εξοπλιστικά ή στην ενίσχυση των τραπεζών, τα κονδύλια βρίσκονται, ακόμα κι όταν τυπικά «δεν υπάρχουν». Γιατί, σύμφωνα με τον ειδικό, το να μη δοθούν χρήματα στις συγκεκριμένες υποθέσεις μπορεί να είναι ακόμα πιο καταστροφικό. Είμαστε βέβαιοι ότι δεν έχει δίκιο; Πολιτικοί με βαριά βιογραφικά, πτυχία από ανώτατα ιδρύματα και ισχυρές θέσεις μας διαβεβαιώνουν πως αυτό που στους «απλούς πολίτες» μοιάζει λάθος, στην πραγματικότητα είναι το μόνο σωστό. Ποιοι είμαστε εμείς για να το αμφισβητήσουμε;
Με όλα αυτά ίσως φαίνεται πως το κείμενο διακρίνεται από μια σαρκαστική διάθεση απέναντι στον «ειδικό». Όμως, αυτό δεν είναι το ζητούμενο. Η πρόθεση δεν είναι να αμφισβητηθεί η ορθότητα των αποφάσεών του· αντίθετα, το ζητούμενο είναι να επισημανθεί η παρουσία του και όχι αν αποφασίζει σωστά ή όχι.
Και τώρα, περνάμε στον «μοχθηρό». Ποιος είναι αυτός; Στην Ιστορία της ανθρωπότητας έχει πάρει πολλές μορφές. Κάποτε ήταν ο «Εβραίος» και ο «κομμουνιστής» σήμερα μπορεί να είναι ο "Μουσουλμάνος" και ο "μετανάστης" αλλά δεν είναι ανάγκη να είναι ξένος, μπορεί να είναι ο οποιοσδήποτε. Πρόσφατα η κυβέρνηση τα έβαλε με το «βαθύ κράτος». Έτσι το πραγματικό κράτος δεν μπορεί να τα βάλει με το «βαθύ κράτος» που μάλλον απαρτίζεται από πρόσωπα υποχθόνια και απρόσιτα, που δρουν στο παρασκήνιο και απεργάζονται το κακό του έθνους. Ο «μοχθηρός» λοιπόν είναι η οντότητα εκείνη που μοναδικός της σκοπός είναι το «κακό». Δεν καθορίζεται από κανόνες και ηθικές που ορίζουν τον συνεπή άνθρωπο που είμαστε όλοι εμείς. Αντίθετα μοναδικός του σκοπός είναι η καταστροφή. Δεν το λέμε ανοιχτά, αλλά ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί είναι η εξόντωση. Και αν η λέξη «εξόντωση» ακούγεται βαριά, μια κάποια μορφή βίας σίγουρα μπορεί να δικαιολογηθεί.
Ο «μοχθηρός» και ο «ειδικός» πάνε πακέτο. Ο ένας δίνει λόγο ύπαρξης στον άλλον. Αν δεν υπήρχε ο «μοχθηρός», ο «ειδικός» δεν θα είχε κανένα λόγο να προτείνει εξαιρέσεις — Τα πράγματα θα έπαιρναν το δρόμο τους. Αλλά ο «ειδικός» υπάρχει για να κρατά υπό έλεγχο τον «μοχθηρό», κι έτσι χρειάζονται ο ένας τον άλλον. Οι ακραίες, συχνά αντιφατικές αποφάσεις του ειδικού, μπορούν πάντοτε να δικαιολογηθούν μέσω της απειλής που ενσαρκώνει ο «μοχθηρός». Η δημοκρατία μπορεί να ανασταλεί «προσωρινά», το κοινωνικό κράτος να υποχωρήσει, ο εργαζόμενος να θυσιαστεί για να «σωθεί» η οικονομία, ολόκληροι λαοί να εξολοθρευτούν για να διασφαλιστεί η «ειρήνη» — και οι πολίτες να σωπάσουν για να μη διαταραχθεί η «ομαλότητα». Όλα γίνονται, αρκεί να υπάρχει κάποιος που να τα εξηγεί. Και κάποιος άλλος να τα φοβάται. Ο «μοχθηρός» είναι τελικά ο άλλος αλλά μπορεί να είμαστε και εμείς. Ο «ειδικός» όμως δεν είναι ποτέ ένας από εμάς.
