Τα σωματεία μας ανάμεσα στο χθες και το σήμερα
Σε καθημερινές συζητήσεις των εκπαιδευτικών και γενικότερα των εργαζομένων διατυπώνεται συχνά και ολοένα εντονότερα το ερώτημα αν οι αγώνες έχουν αποτελέσματα και, επομένως, αν είναι χρήσιμη η συλλογική και συνδικαλιστική δραστηριότητα. Η συζήτηση αυτή, συνήθως, υπερκαθορίζεται από τον ραγδαία εξαπλωνόμενο ατομικισμό, την απαξίωση της πολιτικής και την αποχή από τις πολιτικές, συνδικαλιστικές και γενικότερα συλλογικές διαδικασίες.
Τα σωματεία είναι μια ιστορική μορφή συλλογικής οργάνωσης και δράσης των μισθωτών εργατών και υπαλλήλων, ανάλογη, κάθε φορά, με τις κοινωνικοπολιτικές συγκυρίες αλλά και το επίπεδο συνείδησης των εργαζομένων. Ο συνδικαλισμός, όπως τον ξέρουμε σήμερα, ξεκίνησε το 19ο αι, στη δυτική Ευρώπη και τη βόρεια Αμερική, όταν επικρατούσαν οι τρομακτικά δύσκολες για τους εργαζόμενους συνθήκες πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου. Τα σωματεία ξεκίνησαν από το χώρο των μεγάλων εργοστασίων, από το λεγόμενο βιομηχανικό προλεταριάτο, καθώς η συγκέντρωση έφερε την επαφή μεταξύ τους και τη μαζική τους οργάνωση.
Τα σωματεία αξιοποίησαν την πολύτιμη πείρα διεκδικήσεων και εξεγέρσεων που κατείχαν οι παλιότερες γενιές τεχνιτών. Με όπλα τους τη μαζική κινητοποίηση, τη διαδήλωση και, κυρίως, την απεργία, ανάγκασαν την εργοδοσία και τα κράτη σε υποχώρηση. Πέτυχαν την κατοχύρωση του 8ώρου, αυξήσεις στους μισθούς, μέτρα ασφάλειας από τα εργατικά ατυχήματα και τη θέσπιση των πρώτων μορφών κοινωνικής πρόνοιας και ασφάλισης. Παρά τη λυσσαλέα εργοδοτική αντίδραση, την κρατική καταστολή, την κατασυκοφάντησή του από τις καθεστωτικές δυνάμεις, γρήγορα ο συνδικαλισμός επεκτάθηκε και σε άλλους εργασιακούς-κοινωνικούς χώρους(υπαλλήλους, αγρότες, φοιτητές).
Καθώς το εργατικό κίνημα εξελισσόταν και δυνάμωνε, ήρθε σε επαφή με ποικίλα πολιτικο-ιδεολογικά ρεύματα (χριστιανούς, σοσιαλιστές, ριζοσπάστες δημοκράτες, αναρχικούς, κομμουνιστές, αυτόνομους). Οι ιδεολογικές αυτές επιρροές, σε διαλεκτική αλληλεπίδραση με τις ποικίλες μορφές οργάνωσης και αγώνα, οδήγησαν στην πολιτικοποίηση των αιτημάτων, της δράσης και της αντίληψής του. Αρχικά οι πιο πρωτοπόροι και συνειδητοποιημένοι εργαζόμενοι κι αργότερα ολοένα και περισσότεροι αποκτούσαν τη λεγόμενη ταξική συνείδηση.
Συνειδητοποιούσαν, δηλαδή, τη θέση τους, ως αντικειμένων εκμετάλλευσης και το γεγονός ότι η καλυτέρευση της εργασιακής και κοινωνικής τους θέσης θα επιτευχθεί μέσα από τον αγώνα όχι μόνο για την ικανοποίηση συγκεκριμένων αιτημάτων, αλλά και για τη γενικότερη κοινωνική απελευθέρωση, το σταμάτημα, δηλαδή, της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.
Στις αρχές του 20ου αιώνα δημιουργούναι και στην Ελλάδα, τα πρώτα σωματεία και εργατικά κέντρα (ανάμεσα στα παλιότερα και το εργατικό κέντρο Κέρκυρας). Οι δύο μεγάλες εκρήξεις εκβιομηχάνισης στη χώρα, κατά τις δεκαετίες του ΄20 και του ΄60, παρά τον εντονότατο κρατικό αυταρχισμό, συνοδεύονται από μαζικοποίηση και ενδυνάμωση του συνδικαλισμού.
Υποδειγματική μαζικοποίηση - κοινωνική γείωση του εργατικού κινήματος και αποτελεσματική σύνδεση συνδικαλιστικού-πολιτικού αγώνα πέτυχε, κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες, στα χρόνια της Κατοχής, η εαμική αντίσταση. Επίσης, έκρηξη των εργατικών και κοινωνικών διεκδικήσεων και αγώνων παρουσιάστηκε κατά την πρώιμη Μεταπολίτευση, αμέσως μετά το 1974.
Οι αγώνες στην εκπαίδευση
Με μαχητικούς αγώνες της εκπαιδευτικής κοινότητας, εν μέσω της γενικής ανάτασης και ευφορίας της Μεταπολίτευσης, που γεννήθηκε από το Πολυτεχνείο και την αντιδικτατορική αντίσταση, το κλίμα στα σχολεία και στην εκπαίδευση αλλάζει. Με πίστη, ενθουσιασμό, ενότητα στη δράση και θάρρος αντιστρόφως ανάλογο με τον πενιχρό μισθό μας οργανώνονται πρωτοφανείς και πολύμορφοι αγώνες. Κορυφαίες κινητοποιήσεις, οι ηρωικές απεργίες διαρκείας (ακόμη και απεργίες πείνας!): 1979-80, 1988, 1990, 1997, 1998 (τα εξεταστικά), 2006, 2013, με συσπείρωση στα εκπαιδευτικά σωματεία και την άμεση δημοκρατία των γενικών συνελεύσεων, αμφισβήτηση και παράκαμψη ορισμένων συμβιβασμένων ή ανοικτά προδοτικών ηγεσιών. Αναστέλλονται αντιεκπαιδευτικές ρυθμίσεις και σημειώνονται κατακτήσεις που αναβαθμίζουν το επάγγελμα του εκπαιδευτικού και το κάνουν περιζήτητο και ζηλευτό από άλλους κλάδους εργαζομένων.
Το εκπαιδευτικό κίνημα αρνείται τον συντεχνιασμό και αντιπαλεύει τον κοινωνικό αυτοματισμό, όπως δείχνουν και αντιπροσωπευτικά συνθήματα των κινητοποιήσεών μας: Οι εκπαιδευτικοί δεν είναι συντεχνία / παλεύουν για δημόσια και δωρεάν παιδεία (1997), 1400 για όλο το λαό / όχι μόνο στον εκπαιδευτικό (2006).
Με τους αγώνες αυτούς και μόνον κατακτήσαμε :
- Ανθρώπινο ωράριο, κλιμακωτό ανάλογα με τα χρόνια υπηρεσίας (21-16 ώρες στους καθηγητές)
- Πενθήμερη πρωινή λειτουργία
- Καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας
- Σημαντική μείωση του αριθμού των μαθητών κατά τμήμα στους 25
- Αρχαία ελληνικά στο γυμνάσιο από μετάφραση
- Βελτίωση κτιριακών και υλικοτεχνικών υποδομών
- Εκσυγχρονισμό βιβλίων και διδακτικών μεθόδων
- Εισαγωγή της τέχνης στα σχολεία
- Μοριοποίηση και αντικειμενικοποίηση υπηρεσιακών μεταβολών (μεταθέσεων, αποσπάσεων κτλ)
- Διορισμούς με μόνο (το πιο δίκαιο ) κριτήριο την ημερομηνία λήψης του πτυχίου
- Ακώλυτη μισθολογική εξέλιξη
- Αναβάθμιση του συλλόγου διδασκόντων
- Συμμετοχή αιρετών στα υπηρεσιακά συμβούλια
- Σχολές επιμόρφωσης με ετήσια άδεια, εκπαιδευτικές άδειες για εκπόνηση διατριβών
- Αύξηση μισθών, επίδομα εξωδιδακτικής απασχόλησης
- Ικανοποιητική σύνταξη στα 60 χρόνια, υπολογισμός της σε 35/35, αναγνώριση της στρατιωτικής θητείας ως συντάξιμου χρόνου χωρίς εξαγορά, αναγνώριση της διαδοχικής ασφάλισης
- Ουσιαστική κατάργηση της αξιολόγησης (1982) και απαλλαγή από τους επιθεωρητές
- Ελεύθερη συνδικαλιστική και πολιτική δράση και συμμετοχή σε απεργίες
ΔΕΝ ΜΑΣ ΤΑ ΧΑΡΙΣΑΝ - ΤΑ ΚΕΡΔΙΣΑΜΕ ΜΕ ΑΓΩΝΕΣ !
Τα τελευταία χρόνια, το εκπαιδευτικό τοπίο σκουραίνει
Οι κυβερνήσεις μετά το 1985, πολύ περισσότερο αυτές των μνημονιακών χρόνων, επιχείρησαν να αναστείλουν πολλές από αυτές τις κατακτήσεις, ακόμη και να απολύσουν χιλιάδες εκπαιδευτικούς (2013), γεγονός που αποφεύχθηκε τελικά μετά από έναν πρωτοφανή, συγκλονιστικό και υποδειγματικό αγώνα 2 χρόνων. Έκτοτε, συνεχίζονται και εντείνονται οι αντιλαϊκές και αντιεκπαιδευτικές επιλογές, καθώς όλες ανεξαιρέτως οι κυβερνήσεις, με τις ευλογίες ΕΕ και ΟΟΣΑ:
- Έκλεισαν και συγχώνευσαν εκατοντάδες σχολεία
- Μετέτρεψαν το λύκειο σε εξεταστικό κάτεργο
- Εντατικοποίησαν εξαντλητικά τη σχολική καθημερινότητα
- Κατάργησαν τα μαθήματα της τέχνης και της Κοινωνιολογίας, συρρίκνωσαν τις περισσότερες ξένες γλώσσες
- Αυξάνουν συνεχώς τον αριθμό των μαθητών κατά τμήμα
- Μείωσαν δραματικά την κρατική χρηματοδότηση στην εκπαίδευση
- Επέβαλλαν διευθυντές manager με κυρίαρχο ρόλο στο σχολείο
- Εισήγαγαν την αξιολόγηση-κατηγοριοποίηση σχολείων και εκπαιδευτικών
- Αύξησαν το ωράριο των εκπαιδευτικών
- Κατάργησαν την επετηρίδα
- Γενίκευσαν την ελαστική εργασία στην εκπαίδευση (1 στους 3 εκπαιδευτικούς είναι πλέον περιφερόμενος αναπληρωτής)
- Αύξησαν τα όρια συνταξιοδότησης, επέβαλαν εξαγορά της στρατιωτικής θητείας
- Περιέκοψαν εφάπαξ, μισθούς και συντάξεις
Η απογοήτευση από την ανατροπή πολλών κατακτήσεων είναι έκδηλη, πλέον, στις τάξεις των εκπαιδευτικών, οπότε αμφισβητούνται έντονα η αποτελεσματικότητα των αγώνων και η αξία της συλλογικής δράσης. Στη διαμόρφωση αυτού του απαισιόδοξου και ηττοπαθούς κλίματος έχουν συμβάλει πολλοί παράγοντες. Η κατάργηση της επετηρίδας και η θέσπιση του άκρως ανταγωνιστικού και ψυχοφθόρου συστήματος διορισμών, του διαβόητου «προσοντολογίου», η μακρά περίοδος επισφαλούς εργασίας, η επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού στα περισσότερα πανεπιστήμια, κυρίως, όμως ο περιρρέων ατομικισμός έχουν «μπολιάσει» με την ανάλογη κουλτούρα μέρος των νέων εκπαιδευτικών. Για παράδειγμα, ο φόβος των ατομικών συνεπειών κάθε νέου κυβερνητικού μέτρου (αξιολόγησης, κατάργησης μαθημάτων, περικοπών τμημάτων) φαίνεται, πολλές φορές, να υπερτερεί της βεβαιότητας για τη συνολική βλάβη που θα προκαλέσει και, άρα, της ανάγκης για συλλογητική μαχητική δράση. Η προσχηματική, συμβιβαστική και ενίοτε πλήρως ταυτισμένη με τις εκάστοτε κυβερνητικές επιλογές στάση ορισμένων συνδικαλιστικών ηγεσιών τροφοδοτεί αυτές τις τάσεις.
Και μερικές αλήθειες, που σκόπιμα αποκρύπτονται ή διαστρέφονται
Στις παρούσες δύσκολες συνθήκες, είναι κορυφαία η σημασία και η αξία των πρωτοβάθμιων σωματείων, παρά τις όποιες αδυναμίες τους, ως κυττάρων αγωνιστικής στάσης ζωής, εργατικής αλληλεγγύης, συλλογικού δημοκρατικού ήθους και εργατικού πολιτισμού. Στο συνδικαλισμό, όλα εξαρτώνται από τη ζωντανή, άμεση, δυναμική δράση των εργαζομένων, που μπορούν να τις ελέγχουν τις ηγεσίες, αντί να εγκαταλείπουν την τύχη τους σ΄ αυτές. Η ιστορική πείρα των εργατικών αγώνων, και ειδικότερα των αγώνων του κλάδου μας, δείχνει ότι πάντα η βάση πιέζει ριζοσπαστικοποιούμενη και οι συνδικαλιστικές γραφειοκρατίες αναγκάζονται να ακολουθήσουν.
Ύψιστο όργανο του σωματείου είναι η Γενική Συνέλευση των μελών του. Στα πλαίσια της δημοκρατίας των συνελεύσεων, τίθενται υπό κρίση οι πολιτικο-συνδικαλιστικές «γραμμές», δηλαδή τα συγκροτημένα σύνολα απόψεων για τη συγκυρία και το πώς πρέπει να ενεργήσουμε συλλογικά μέσα σ΄ αυτήν. Οι συλλογικές αποφάσεις των σωματείων (ΕΛΜΕ) συζητιούνται στη γενική συνέλευση προέδρων των ΕΛΜΕ, η οποία αποτελεί και το ανώτατο όργανο της ομοσπονδίας μας, της ΟΛΜΕ, στο χρονικό διάστημα μεταξύ των συνεδρίων της (σύστημα λειτουργίας αξιοσημείωτα δημοκρατικό, που πρέπει να διαφυλαχθεί). Οι όποιες αποφάσεις δοκιμάζονται στην πράξη, επανεκτιμώνται και επανασχεδιάζονται.
Στις αιτιάσεις περί κομματικοποίησης, φατριασμού κτλ, διατυπωνόμενες, συνήθως, εκ του πονηρού και εκ του ακροδεξιού, υπάρχει εύλογη και καθαρή απάντηση: Οι συνάδελφοι και οι συναδέλφισσες εκπαιδευτικοί δεν είναι πρόβατα. Καθώς σταδιακά διαμορφώνεται, η συλλογική αγωνιστική συνείδηση συμβαδίζει με την κοινωνική και πολιτική οξυδέρκεια, ώστε να διακρίνει, να επιλέγει και να συνθέτει μεταξύ των απόψεων και των συνακόλουθων πρακτικών.
Από εμάς τους ίδιους / τις ίδιες εξαρτάται κάθε φορά αν τα κινήματα και οι συλλογικοί αγώνες θα μετατραπούν σε εργαλείο για παραταξιακό πατρονάρισμα, το λεγόμενο καπέλωμα, ή για εξαργύρωση σε ψήφους. Εμείς οι ίδιοι / ες μπορούμε να εξασφαλίσουμε, με τη δράση μας, την αυτονομία του εκπαιδευτικού κινήματος, στα πλαίσια της οποίας οι μορφές οργάνωσης και δράσης (σωματείο, συνέλευση, απεργία κτλ) γίνονται οχήματα για τη νίκη του εργατικού και κοινωνικού αγώνα.
Τα στοιχήματα της εποχής
Το εφιαλτικό σχέδιο κυβερνώντων, ΕΕ, ΣΕΒ και ΟΟΣΑ είναι μια «οργουελιανή» κατάσταση πολλαπλής και συνεχούς προκρούστειας αξιολόγησης στο κατακερματισμένο, εντατικοποιημένο και ιδιωτικοποιημένο σχολείο της αμάθειας - απλής κατάρτισης και όχι της γενικής παιδείας και της δημοκρατικής διαπαιδαγώγησης. Στοχεύουν σε ένα σχολείο που να ετοιμάζει μισοειδικευμένο και άρα φτηνό εργατικό δυναμικό για τις ανάγκες της αγοράς και η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι σε πολλές χώρες το έχουν πετύχει.
Για τους κυρίαρχους, η πλήρης αντιδραστική μετάλλαξη του σχολείου είναι «ζήτημα ζωής και θανάτου» για την διαιώνιση του ολέθριου κοινωνικο-οικονομικού συστήματός τους, την ανάταξη τις κερδοφορίας τους και το ξεπέρασμα των πολλαπλών κρίσεων εις βάρος των εργαζομένων και των λαών. Έτσι εξηγείται η βιαιότητα των κινήσεών τους, η απόλυτη κυνικότητα στις δηλώσεις τους, η απροκάλυπτη πλέον καταστολή, γενικότερα και ειδικά στην εκπαίδευση (δικαστική αντιμετώπιση απεργιών, διώξεις εκπαιδευτικών κτλ).
Στις παρούσες συνθήκες, το συνδικαλιστικό κίνημα πρέπει να ξαναζωντανέψει, να γίνει η κοινωνική αντιπολίτευση που θα λειτουργήσει ως ανάχωμα απέναντι σ’ αυτόν τον αρμαγεδδώνα φτώχιας, περικοπών, αυταρχισμού και βίας. Ειδικά τα σωματεία των εργαζομένων στην Παιδεία και την Υγεία μπορούν και επιβάλλεται να συμβάλλουν σε έναν ευρύτερο λαϊκό ξεσηκωμό, με αιχμές την ανάσχεση των ιδιωτικοποιήσεων και τη βελτίωση μισθών και ημερομισθίων.
