Οι εχθροί του λένε ότι ήταν ένας μονάρχης δίχως στέμμα και πως δεν ξεχώριζε τη συμφωνία από την ομοφωνία.
Σε αυτό οι εχθροί του έχουν δίκιο.
Οι εχθροί του λένε ότι, αν ο Ναπολέων διέθετε μια εφημερίδα όπως η Γκράνμα, κανένας Γάλλος δε θα είχε πληροφορηθεί την πανωλεθρία στο Βατερλό.
Σε αυτό οι εχθροί του έχουν δίκιο.
Οι εχθροί του λένε πως άσκησε την εξουσία του μιλώντας πολύ και ακούγοντας λίγο, γιατί είχε συνηθίσει περισσότερο στον ήχο της φωνής του παρά σε άλλες φωνές.
Σε αυτό οι εχθροί του έχουν δίκιο.
Όμως οι εχθροί του δε λένε πως, όταν έγινε η εισβολή στην Κούβα, δεν έβαλε το στήθος του μπροστά απλά και μόνο για τον απαθανατίσει η Ιστορία,πως αντιμετώπισε όλους τους τυφώνες σαν να ήταν ο ίδιος ένας τυφώνας,πως γλίτωσε από εξακόσιες τριάντα δολοφονικές απόπειρες,πως με την αποφασιστικότητά του, που ήταν μεταδοτική, κατάφερε να κάνει την αποικία πατρίδα,και πως δεν ήταν χάρη στα μάγια του Μαντίγκα ή στο θαύμα του θεού που αυτή η νέα πατρίδα κατάφερε να επιβιώσει μετά από δέκα προέδρους των Ηνωμένων Πολιτειών, έτοιμους πάντα να ορμίσουν με μαχαίρι και πιρούνι να τη φάνε.
Οι εχθροί του επίσης δε λένε ότι η Κούβα είναι μια παράξενη χώρα, γιατί δεν παίρνει μέρος στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Υποτέλειας.Ούτε λένε πως η επανάσταση, τιμωρημένη απ' όλες τις μεριές, είναι αυτό που κατάφερε να γίνει κι όχι εκείνο που ήθελε να γίνει. Ούτε λένε πως κατά ένα μεγάλο βαθμό, το τείχος ανάμεσα σε αυτό που ποθούσε και στην πραγματικότητα ψήλωνε εξαιτίας του εμπάργκο που της είχε επιβάλει η αυτοκρατορία, η οποία δεν άφησε να αναπτυχθεί μια δημοκρατία κουβανέζικης ιδιαιτερότητας, αλλά υποχρέωσε την κοινωνία να στρατευθεί, δίνοντας στη γραφειοκρατία, που για κάθε λύση έχει ένα πρόβλημα, τα άλλοθι που χρειάζεται για να δικαιολογείται και να διαιωνίζεται. Ούτε λένε πως παρά τα προβλήματα, παρά τις επιθέσεις από τα έξω και τις αυθαιρεσίες εκ των έσω, αυτό το βασανισμένο νησί που επιμένει να είναι χαρούμενο κατάφερε να είναι η λιγότερο άδικη λατινοαμερικάνικη κοινωνία.
Ούτε λένε οι εχθροί του πως κάτι τέτοιο επιτεύχθηκε χάρη στην αυτοθυσία του λαού της Κούβας, αλλά και χάρη στην ισχυρογνωμοσύνη και τα αναχρονιστικά ιδεώδη ενός ιππότη που πολεμούσε πάντα στο πλευρό των αδικημένων, όπως εκείνου του άλλου ιππότη κατά τα μέρη της Καστίλης"
Eduardo Galeano
