Κείμενα

President Trump: Η ταξική πάλη και η Iστορία που διδάσκει (τα λάθος μαθήματα)

Πέμπτη, 10 Νοεμβρίου 2016

Πολιτική Γενικά

resized

Η εκλογή Trump, το Brexit και η άνοδος των ακροδεξιάς στην Ευρώπη και στην Ελλάδα  εξηγούνται από πολιτικούς αναλυτές και δημοσιογράφους κατά κανόνα με δύο διαφορετικούς τρόπους. Η μία επεξηγηματική γραμμή επικεντρώνεται στη δυσαρέσκεια της εργατικής τάξης με το υπάρχον πολιτικό-οικονομικό καθεστώς και τους πολλαπλούς μηχανισμούς αποκλεισμού των λαϊκών στρωμάτων από την κοινωνική, πολιτισμική και οικονομική ευημερία που απολαμβάνουν οι προνομιούχοι.

Η άλλη επεξηγηματική γραμμή επιλέγει να φωτίζει τους προνομιούχους του εκλογικού σώματος που ψηφίζουν υπέρ μισαλλόδοξων, εθνικιστικών και ξενοφοβικών δυνάμεων, προσπαθώντας έτσι να διατηρήσουν ή να επανακτήσουν τα προνόμια τους. Και οι δύο εξηγήσεις βασίζονται σε δημογραφικά στοιχεία μεγάλης κλίμακας που αφορούν το φύλο, τη φυλή, το εισόδημα ή την εθνικότητα. Η δεύτερη ανάλυση θεωρείται πιο ασφαλής έναντι της πρώτης η οποία αφήνει υποτίθεται χώρο στη σκληρή δεξιά να παγιώσει τον ψευδεπίγραφο ισχυρισμό της ότι εκπροσωπεί καλύτερα τα αιτήματα των λαϊκών στρωμάτων και τη δυσαρέσκεια τους. Είναι εύκολο να στρέφεις πάντα τον προβολέα στους λευκούς, στους δεξιούς και στους βολεμένους μόνο που δε μας εξηγεί τον πολιτικό κατήφορο της Ευρώπης και της Αμερικής απλούστατα γιατί οι υπερ-δεξιοί, λευκοί, βολεμένοι, ρατσιστές δεν είναι είναι η πλειονότητα των πολιτών (και άρα ούτε και η πλειοψηφία). Είναι ένας εκλογικός παράγοντας, αναμενόμενος αλλά όχι αυτός που μας έδωσε τα εκλογικά αποτελέσματα. Ευτυχώς. Γιατί αν αυτοί οι άνθρωποι ήταν πλειονότητα/πλειοψηφία δεν θα είχαμε αριστερές, ή έστω σοσιαλιστικές, κυβερνήσεις, ο αφροαμερικανός Ομπάμα δεν θα είχε εκλεγεί ποτέ και δε θα είχαμε κατακτήσει ένα σωρό κοινωνικά δικαιώματα στο παρελθόν. Ή μήπως όχι;

Μάθημα δεύτερο: Ένα καπιταλιστικό σύστημα μπορεί να γεννήσει μόνο ένα καπιταλιστικό σύστημα.

Όσο παράδοξο κι αν ακούγεται εκ πρώτης, η επιρροή μιας κοινωνικής ομάδας σε ένα δεδομένο σύνολο δεν είναι πάντα ευθέως ανάλογη με το μέγεθος της. Οι υπέρμαχοι του καπιταλισμού και του νεοφιλελευθερισμού των οποίων τα συμφέροντα πραγματικά εκπροσωπούνται από αυτά τα συστήματα είναι μειονότητα. Είναι όμως αρκετοί και «τοποθετημένοι»   σε καίρια σημεία της κοινωνικής δομής ώστε να παράγουν κυρίαρχη ιδεολογία και ‘δυνατά’ αφηγήματα τα οποία διαχέονται στην υπόλοιπη κοινωνία είτε μέσω της παιδείας, είτε μέσω της ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων. Το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου θα έπρεπε κανονικά να αφήσει ένα ανεξίτηλο πολιτικό και ιδεολογικό στίγμα στις κοινωνίες της Ευρώπης και της Αμερικής και μια κατανοητή, ξεκάθαρη και εμπεδωμένη αντίστιξη μεταξύ ολοκληρωτισμού και δημοκρατίας. Αντ’ αυτού άφησε τη θεωρία των δύο άκρων, παρελκόμενο της οποίας είναι η συστηματική διαστρέβλωση των δύο αυτών εννοιών. Το κομμάτι της κοινωνίας λοιπόν που δεν φτάνει κατά κανόνα (αριθμητικά) για να εκλέξει τον Τραμπ, ή να φέρει το Brexit, είναι αρκετό (ποιοτικά και ποσοτικά) για να καθιερώσει μια εννοιολόγηση του ολοκληρωτισμού συνώνυμη με τον κρατικό έλεγχο (της οικονομίας, της παιδείας, των μέσων), και της δημοκρατίας συνώνυμη με την οικονομική ευημερία, την ελεύθερη αγορά και το δικαίωμα να λέει ο κάθε Trump ό,τι του κατέβει.

Η συστηματική παραχάραξη των εννοιών του ολοκληρωτισμού και της δημοκρατίας απο-ιδεολογικοποίησε την καπιταλιστική νεωτερικότητα και κλείδωσε την έννοια της ελευθερίας σε μια καταναλωτική βάση. Ελεύθερο καθεστώς λοιπόν μάθαμε να ονομάζουμε αυτό που σου επιτρέπει να έχεις ότι θέλεις αγοράζοντας το, και να συμμετέχεις στο κοινωνικό σύνολο ως οικονομικό κύτταρο, μέσω της παραγωγικότητας και των φόρων σου, απολαμβάνοντας τόσα, όσα σου αναλογούν.

Μάθημα τρίτο: Τα δικαιώματα δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ταξική (και ιστορική) ανισότητα.

Ο ρόλος της Αριστεράς σε ένα παγκοσμιοποιημένο καπιταλιστικό σύστημα συρρικνώνεται σταδιακά και σταθερά στο χώρο των identity politics (δικαιώματα ταυτότητας) που αφορούν ζητήματα όπως η φυλή ή το φύλο και κατά καιρούς -μέσω της συμπόρευσης με τη σοσιαλδημοκρατία- τις μειονότητες, τη μετανάστευση και άλλα σοβαρότατα κοινωνικά ζητήματα που όμως δεν αφορούν απαραίτητα κοινωνικές τάξεις αλλά ομάδες ανθρώπων που συνδέονται μεταξύ τους στη βάση διαφόρων άλλων κοινών χαρακτηριστικών. Κατά καιρούς μάλιστα η αριστερά υποστήριξε την παγκοσμιοποίηση στο βαθμό και στο μέτρο που οι δυνάμεις της συνέπλεαν με την πολυπολιτισμικότητα και την κριτική αποδόμηση του έθνους-κράτους.

Οι αγώνες υπεράσπισης διαφόρων κατηγοριών ταυτότητας (φύλο, φυλή, θρησκεία, εθνότητα, σεξουαλικός προσανατολισμός), με απομειωμένο το ταξικό τους πρόσημο, λειτούργησαν έτσι, περίπου ως στρεβλωτικοί φακοί κατακερματίζοντας το πολιτικό σώμα σε συντηρητικούς και προοδευτικούς. (Εσχάτως δε, και σε ακτιβιστές που ενδιαφέρονται για ένα ζήτημα αλλά δεν ταράζονται κιόλας από άλλα ζητήματα που δεν τους αφορούν.)

Κάπου εκεί ξεχάσαμε ότι για να γίνει κανείς προοδευτικός (δεν φαντάζομαι να υποστηρίζει κάποιος ότι γεννιόμαστε έτσι!), πρέπει να έχει την κατάλληλη παιδεία και τα κατάλληλα ερεθίσματα τα οποία φυσικά σε έναν καπιταλιστικό κόσμο κυρίως αγοράζονται. Η μείωση της σημασίας του ταξικού προσήμου (ή έστω η εξομοίωση της με άλλα κοινωνικά χαρακτηριστικά) σε ένα καπιταλιστικό, νεοφιλελεύθερο σύστημα μας οδήγησε με μαθηματική ακρίβεια στην τωρινή μας θέση. Τα λαϊκά στρώματα στερούνται (όχι πάντα και όχι τελείως αλλά) σε μεγάλο ποσοστό ταξικής συνείδησης, ενώ τα κοινωνικά δικαιώματα γίνονται αντιληπτά ως δυνάμενα να διαχωριστούν σε «δικά μας» και «των άλλων».

Ακόμη χειρότερα, όσοι έχουν την παιδεία και την κοινωνική και πολιτική καλλιέργεια που απαιτείται για να ξεπεράσει κανείς την καταναλωτική αντίληψη που προωθεί ο καπιταλισμός, αντιμετωπίζονται από όσους δεν την έχουν ως προνομιούχοι. Μετά τη δημοκρατία, τον ολοκληρωτισμό και την ελευθερία, μία τέταρτη έννοια έχει αλλάξει ορισμό. Αυτή των «ελίτ». Κάπως έτσι οι αριστεροί εκλαμβάνονται από μέρος των λαϊκών στρωμάτων ως «διανοούμενοι» που μικρή σχέση έχουν με τα καθημερινά προβλήματα. Η Αριστερά πιέζεται από το εκλογικό σώμα να φέρει οικονομικά αποτελέσματα, ευμάρεια και καλύτερη ζωή. Όταν δεν τα καταφέρνει, ή ακόμη χειρότερα όταν προτείνει πράγματα που βάζουν την οικονομική κατάσταση του καθένα σε υποτιθέμενο κίνδυνο (π.χ. μεταναστευτικό), το εκλογικό σώμα φαίνεται να της γυρίζει την πλάτη. Εδώ δεν έχουμε ψωμί κυρά μου, για παντεσπάνι θα μιλάμε;

Μάθημα τέταρτο (και τελευταίο): Δημοκρατικό δεν είναι οποιοδήποτε καθεστώς στήνει κάλπες.

Πριν αρχίσουμε να θρηνούμε σοκαρισμένοι(!) για το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών, με τον ίδιο τρόπο που θρηνήσαμε για το Brexit, που θρηνήσαμε με το 7% της Χρυσής Αυγής, και που (μακάρι όχι) θα θρηνήσουμε για την άνοδο (ας μείνει εκεί) της Λεπέν, ας σκεφτούμε καλύτερα ποιον συμφέρει και πώς στήνεται η λογική του «λιγότερο κακού». Ούτε τους βρετανούς εργατικούς (για το κόμμα του Blair μιλάμε) θα τους έλεγε κανείς αριστερούς, ούτε τον Hollande, ούτε βέβαια την κυρία Clinton. Για τα καθ’ημάς δεν μιλώ. Ας βγάλει ο καθένας τα συμπεράσματα του.

Τα όρια του πολιτικά εφικτού έχουν μετακινηθεί σε σημεία που δεν μπορούσαμε να φανταστούμε και που μας είναι δύσκολο να χωνέψουμε. Δύο είναι (αυτομάτως) τα αποτελέσματα. Πρώτον, η πολιτική πρόταση που κανονικά θα έπρεπε να μην μας φτάνει, μας φτάνει και μας φαίνεται και ιδεώδης λύση (μερικοί αναγκαστήκαμε και θα αναγκαστούμε και να την ψηφίσουμε κιόλας). Δεύτερον, η πολιτική πρόταση που θα θέλαμε έχει υποχωρήσει στο μυαλό όλων στη σφαίρα του πολιτικά ανέφικτου. Ε, λοιπόν αυτό θα το ονόμαζε κανείς και απόλυτη ιδεολογική ηγεμονία του ολοκληρωτισμού. Χωρίς να ανοίξει μύτη και μέρα μεσημέρι.

Σχετικά Κείμενα

Το Podemos και η πολιτική της αλήθειας

Τρίτη, 08 Ιουλίου 2014

1. Η αριστερά, ειδικά της μαρξιστικής παράδοσης, τείνει να συλλαμβάνει την πολιτική δράση ως εφαρμογή μιας θεωρητικής αλήθειας, και πιστεύει ότι είναι…

Η TTIP και τα 5 πράγματα που χρειάζεται να ξέρετε για αυτή

Δευτέρα, 12 Οκτωβρίου 2015

Για τον περισσότερο κόσμο, το να βρει την άκρη του τι είναι μια τεράστια μυστική εμπορική συμφωνία της οποίας μάλιστα το όνομα είναι αρκτικόλεξο, είνα…

Άλλα Κείμενα

Φασισμός και καπιταλισμός

Πέμπτη, 11 Απριλίου 2013

Οι επιχειρήσεις του καπιταλισμού σε διάφορες χώρες (ο αριθμός τους αυξάνεται) δεν μπορούν πια να ευοδωθούν χωρίς τη χρήση ωμής βίας. Μερικοί πιστεύουν…

Το "όχι" σε μια κακή συμφωνία το έκανα "ναι" σε μια συμφωνία με προοπτική

Παρασκευή, 28 Αύγουστου 2015

«Μετά τις 12 Ιούλη δεν είχα το δικαίωμα να συνεχίσω με αυτή την (παλιά) εντολή. Ζητάμε νέα εντολή για να συνεχίσουμε από εδώ και εμπρός» είπε ο Πρωθυπ…

Μπουκόφσκι - Πρέπει να πεθάνεις μερικές φορές, πριν μπορέσεις πραγματικά να ζήσεις

Πέμπτη, 13 Οκτωβρίου 2016

Η ΖΩΗ ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΕΡΓΗ καθώς τη ζεις μονάχα μία φορά και την πληρώνεις δέκα. Έχεις μονάχα μία ευκαιρία για να βρεις την ιδανική συνταγή, μα αν την π…