Κείμενα

Η δραχμή και η σκληρή αλήθεια

Κυριακή, 18 Αύγουστου 1996

Ευρωζώνη - Ευρώ

ΚΑΝΕΙΣ από όσους ασχολούνται με τις εξελίξεις της οικονομικής ζωής της χώρας δεν μπορεί να αρνηθεί ότι η οικονομική πολιτική της κυβέρνησης έχει σημαντικές επιτυχίες. Ο ρυθμός πληθωρισμού έχει μειωθεί εντυπωσιακά και η δημοσιονομική κατάσταση έχει βελτιωθεί σε σημαντικό βαθμό. Φυσικά, πάντοτε υπάρχουν αντίθετες γνώμες και αξιολογήσεις των ιδίων αποτελεσμάτων. Στην αναμφισβήτητη επιτυχία της μείωσης του πληθωρισμού, μπορεί κανείς να αντιπαραθέσει το επιχείρημα ότι η μείωση του πληθωρισμού επετεύχθη σε βάρος του πραγματικού εισοδήματος και της απασχόλησης μεγάλης μερίδας των εργαζομένων. Επίσης, μπορεί να αντιπαρατεθεί ότι η επιτυχία της δημοσιονομικής πολιτικής βασίστηκε σε άνιση κατανομή των φορολογικών βαρών. Εφόσον όμως ο στόχος της οικονομικής πολιτικής ήταν η μείωση του πληθωρισμού και η εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών, η ύπαρξη αρνητικών παρενεργειών δεν μειώνει τη σημασία της επιτυχίας.

Κατά το πρώτο εξάμηνο του τρέχοντος έτους οι εξελίξεις κυρίως των τιμών δεν είναι ιδιαίτερα ευχάριστες. Επίσης οι εξελίξεις του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών δεν είναι καθόλου ευχάριστες. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, ο ρυθμός πληθωρισμού κατά τον φετινό Ιούλιο ήταν 8,7% έναντι 8,8% του περασμένου. Αυτό σημαίνει ότι η πορεία αντιπληθωρισμού έχει ανακοπεί και ίσως ότι η ακολουθούμενη αντιπληθωριστική πολιτική έχει φθάσει στα όρια των δυνατοτήτων της.

Πιστεύω όμως ότι το κύριο πρόβλημα της οικονομίας μας αυτή τη στιγμή δεν είναι ο πληθωρισμός αλλά το ισοζύγιο των πληρωμών. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε για το πρώτο τετράμηνο του τρέχοντος έτους έλλειμμα που πλησιάζει τα δύο δισ. δολ. και αναμένεται να υπερβεί τα τρία ως το τέλος του έτους. Το μεγάλο αυτό έλλειμμα είναι αποτέλεσμα δύο κυρίως πληρωμών προς το εξωτερικό, των εισαγωγών προϊόντων και των πληρωμών τόκων. Κατά τα τελευταία χρόνια, τα ελλείμματα του ισοζυγίου εξωτερικών πληρωμών καλύπτονται από τους άδηλους πόρους, από εξωτερικό δανεισμό του κράτους, της τοπικής αυτοδιοίκησης, δημοσίων επιχειρήσεων, αλλά και ιδιωτών, από εισροή συναλλάγματος λόγω των υψηλών ελληνικών επιτοκίων και από εισροές από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Ετσι έχουμε το παράδοξο της αύξησης των συναλλαγματικών αποθεμάτων την ίδια περίοδο που η ανταγωνιστική θέση της οικονομίας χειροτερεύει.

Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί είναι αντιφατική και οι δυνάμεις της ανατροπής της είναι ισχυρές. Ο συνεχής εξωτερικός δανεισμός που ceteris paribus είναι αναγκαίος για την πληρωμή των τόκων θα αυξάνει σε μέγεθος αν δεν βρεθούν άλλες πηγές συναλλάγματος και θα καθιστά συνεχώς πιο επισφαλή τη διεθνή θέση της χώρας. Τα σχετικά υψηλά επιτόκια που προσφέρει η ελληνική οικονομία στους διεθνείς επενδυτές με αποτέλεσμα την εισροή συναλλάγματος περιορίζουν τον όγκο των επενδύσεων σε υλικό κεφάλαιο που είναι η αναγκαία και ικανή συνθήκη της οικονομικής ανάπτυξης. Παράλληλα, η δραχμή παραμένει σταθερή σε σχέση με τις ξένες νομισματικές μονάδες. Μάλιστα, τους τελευταίους έξι μήνες η δραχμή έχει ανατιμηθεί έναντι των νομισμάτων των ισχυρότερων οικονομιών. Αντίθετα προς κάθε οικονομική λογική, το γερμανικό μάρκο, το γαλλικό φράγκο, το δολάριο των ΗΠΑ, η ιταλική λιρέτα κτλ. έχουν υποτιμηθεί έναντι της δραχμής. Αυτό δεν είναι αποτέλεσμα της αβίαστης συμπεριφοράς της οικονομίας αλλά της κυβερνητικής πολιτικής.

Λαμβάνοντας υπόψη τα πραγματικά στοιχεία της ελληνικής οικονομίας, δεν μπορεί κανείς εύκολα να αποσείσει το αίσθημα ότι η πολιτική της σταθερής δραχμής αποτελεί σοβαρό σφάλμα. Μια οικονομία με ρυθμό πληθωρισμού που υπερβαίνει σημαντικά τον αντίστοιχο των χωρών με τις οποίες συναλλάσσεται και με παραγωγικότητα που υστερεί σημαντικά δεν μπορεί να έχει την πολυτέλεια του σκληρού νομίσματος.

Οι εμπνευστές της πολιτικής της σκληρής δραχμής και όσοι την ακολουθούν δεν εξήγησαν ποτέ με σαφήνεια την αναγκαιότητά της. Από όσα όμως έχουν λεχθεί κατά καιρούς μπορεί κανείς να συμπεράνει ότι τρεις είναι οι βασικοί λόγοι.

Πρώτον, η σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία θα δημιουργήσει μια αξιόπιστη βάση στις διεθνείς συναλλαγές της χώρας.

Δεύτερον, η σταθερή ισοτιμία της δραχμής θα αναγκάσει τις επιχειρήσεις να αναπροσαρμοσθούν και να μειώσουν το κόστος παραγωγής ώστε να είναι ανταγωνιστικές διεθνώς, πράγμα που δεν θα έκαναν αν ήξεραν ότι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα θα τους προσφερόταν με τη συνεχή υποτίμηση της δραχμής.

Τρίτον, η σταθερή δραχμή διατηρεί σταθερό το κόστος των εισαγόμενων πρώτων υλών και κεφαλαιουχικών αγαθών, και συνεπώς δεν ενισχύει τις πληθωριστικές τάσεις. Η πραγματική κατάσταση όμως είναι διαφορετική. Η σταθερή (και τώρα ανατιμώμενη) δραχμή σε συνδυασμό με τον πληθωρισμό εξαφανίζει την οποιαδήποτε βελτίωση της παραγωγικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων με αποτέλεσμα να αυξάνονται συνεχώς οι εισαγωγές και να πλήττονται οι εξαγωγές και η παραγωγή. Με άλλα λόγια, η πολιτική της σταθερής δραχμής δρα περιοριστικά στην ανάπτυξη της παραγωγής και των εξαγωγών. Αν μάλιστα είναι αλήθεια ότι η ελαστικότητα προσφοράς των εξαγωγών είναι μεγάλη, όπως ισχυρίζονται οι εξαγωγείς, τότε το αρνητικό αποτέλεσμα της σταθερής ισοτιμίας της δραχμής είναι σημαντικό. Αν δε οι επιχειρήσεις λειτουργούν υπό συνθήκες φθίνοντος κόστους, είναι πιθανόν η πολιτική της σταθερής δραχμής να μην είναι στην πραγματικότητα τόσο αντιπληθωριστική όσο υποστηρίζεται. Ταυτόχρονα τα υψηλά επιτόκια σε συνδυασμό με τον περιορισμό της συνολικής ζήτησης αποτρέπουν τις παραγωγικές επενδύσεις.

Είναι σαφές ότι η επιλογή της πολιτικής της σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας με σκοπό να υποστηρίξει την αντιπληθωριστική πολιτική δεν αποδίδει πλέον τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Ο πληθωρισμός φαίνεται να αντιστέκεται σθεναρά στην περαιτέρω μείωσή του, ενώ τα προβλήματα του ισοζυγίου πληρωμών διογκώνονται. Η ακολουθούμενη πολιτική φαίνεται να έχει εξαντλήσει τις δυνατότητές της. Είναι εύκολο να είναι κανείς επικριτικός και πολύ δύσκολο να είναι δημιουργικός. Η κατάσταση όμως της οικονομίας και οι διαφαινόμενες εξελίξεις δεν φαίνεται να παρέχουν επιχειρήματα για τη συνέχιση της πολιτικής της σταθερής δραχμής και των υψηλών επιτοκίων.

Η μετάβαση σε ένα καθεστώς συναλλαγματικών ισοτιμιών όπου η δραχμή θα βρει σταδιακά την τιμή της αβίαστης ισορροπίας της ίσως αποδειχθεί αποτελεσματικότερη πολιτική.

Σχετικά Κείμενα

Η Ελλάδα να βγει από το ευρώ και να κηρύξει στάση πληρωμών

Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2012

Σύμφωνα με τον ίδιο, για να επιτύχει ανάπτυξη η Ελλάδα χρειάζεται μια υποτίμηση της οικονομίας της ώστε να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της. Για να…

Εντάξει το τρολάρισμα, αλλά μήπως να μιλήσουμε σοβαρά για την Ε.Ε.;

Σάββατο, 20 Ιουνίου 2015

Με αφορμή το χτεσινό άρθρο της Αυγής στο οποίο χλευάζονται οι συμμετέχοντες στο «Μένω Ευρώπη» συλλαλητήριο, ίσως θα πρέπει να ασχοληθούμε λίγο σοβαρά …

Άλλα Κείμενα

Κλάους: Νίκη για τους Έλληνες η έξοδος από το ευρώ

Τετάρτη, 03 Οκτωβρίου 2012

Νίκη για την Ελλάδα χαρακτήρισε ο πρόεδρος της Τσεχίας, Βάτσλαβ Κλάους, σε συνέντευξή του στο Bloomberg, μια ενδεχόμενη έξοδο της χώρας μας από την ευ…

Ο Διάβολος είναι φτωχός

Δευτέρα, 04 Ιανουαρίου 2016

Στις σημερινές πόλεις, τα τεράστια κλουβιά με τους φυλακισμένους του φόβου, τα φρούρια ονομάζονται σπίτια, και τα ρούχα μοιάζουν με στολές. Κατάσταση …

ΓΙΑΤΙ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ; του Αλβέρτου Αϊνστάιν

Τρίτη, 16 Φεβρουαρίου 2016

(…) Αναρίθμητες φωνές έχουν ισχυριστεί εδώ και καιρό ότι η ανθρώπινη κοινωνία περνάει κρίση, ότι η σταθερότητά της έχει κλονιστεί σοβαρά. Χαρακτηριστι…