Κείμενα

ΕΚΤΟΣ ΧΟΥΝΤΑΣ ΚΑΙ ΓΡΑΦΙΚΟΤΗΤΑΣ

Κυριακή, 30 Δεκεμβρίου 2012

resized

Τι ήταν αυτό που εμπόδισε την φυσική πορεία της αληθινής λαϊκότητας στη μεταπολεμική ελληνική κοινωνία; Ο Χατζιδάκις δεν έχει αμφιβολίες:
Ήταν ανάγκη να βρούμε το ταπεινό, το ασήμαντο, το σημερινό από το οποίο θα πιανόμασταν και θα συμφιλιωνόμασταν με τη μικρότητά μας. Πριν, όμως, αυτό γίνει ουσία πνευματική, ήρθε ο τουρισμός.

Και άρχισε η βιομηχανοποίηση της γραφικότητας.

Να, λοιπόν, που υπάρχει κι ένας δεύτερος λόγος που θα προτιμούσε να μην είχε γίνει διάσημος με το Ποτέ την Κυριακή, και είναι κι εδώ πολιτικός: δεν ήταν μόνο ότι το Όσκαρ τον ταύτιζε με ένα μουσικό ύφος που θεωρούσε υποδεέστερο. Αλλά και ότι επιβεβαίωνε την τουριστική εικόνα της χώρας, που ο ίδιος θεωρούσε κατώτερη της βαθύτερης ουσίας της. Δεν αρνιόταν, μάλιστα, μέρος της ευθύνης:

Η επιτυχία των Έξι λαϊκών ζωγραφιών ξύπνησε τους εμπόρους, τα ελαφρά θέατρα, τους μικροπρεπείς μουσικούς, τη βαθμιαία αναπτυσσόμενη τουριστική επιδίωξη, το εύκολο ‹Ελληνικόν μένος› των διεθνών μας προσωπικοτήτων, ώσπου ήρθε η ταινία Ποτέ την Κυριακή και στάθηκε η χαριστική βολή σ' αυτό που υπήρξε κάποτε το λαϊκό τραγούδι.

Ο ίδιος δε δίστασε να πουλήσει τα δικαιώματα των Παιδιών τού Πειραιά. Επωφελήθηκε μόνο της αναπάντεχης φήμης του, για να αφεθεί σ' έναν ποιητικό διεθνισμό, για να θεμελιώσει μέσα του τον πιο δημιουργικό κοσμοπολιτισμό.

Η χούντα τον βρήκε να ανεβάζει με την Μελίνα Μερκούρη και τον Ζυλ Ντασέν το Illya Darling στη Νέα Υόρκη. Δεν εκμεταλλεύτηκε τη «σύμπτωση», αντιθέτως δε δίσταζε να μας προσγειώνει με κάθε ευκαιρία:

Έμεινα κι έζησα εκεί κάπου έξι χρόνια, τα χρόνια της δικτατορίας, για λόγους καθαρά εφοριακούς- ανεκαλύφθη πως χρωστούσα τρεισήμισι περίπου εκατομμύρια στο δημόσιο. Όταν εξόφλησα το χρέος μου επέστρεψα περίπου το '72, παραδέχεται αυτοβιογραφούμενος. Όμως, αλλού δεν παριστάνει τον τόσο κυνικό:

Ήμουν οδοιπόρος του κόσμου όλου, από την Καλιφόρνια ως τη Ρώμη, εξόριστος για χρέη εφοριακά, μα και μ' ασίγαστο το πάθος για πρόσωπα καινούρια, άλλων γλωσσών και καταγωγών. Οι λεπτομέρειες, βλέπετε, είναι πολύ πιο ποιητικές απ' τους καιρούς που τότε ζούσαμε, σαν χουντοχτυπημένοι.

Καλύτερα τα εξηγεί στο φίλο του Δημήτρη Βερνίκο, σε επιστολή του τον Απρίλιο του 1968 από τη Νέα Υόρκη:

Και τώρα το θέμα ‹'Ελλάς›. Ούτε φοβάμαι τον τόπο μου ούτε την κυβέρνησή του κι ούτε έχω πάρει τη θέση του εξόριστου. Γνωρίζω καλά πως και ο Καραμανλής να 'τανε στην Ελλάδα κυβερνήτης, εγώ θα 'μουν εδώ που βρίσκομαι. Θέλω να καταλάβεις: Δεν μπορεί να υπάρχει συνέχειά μου στην Αθήνα (...) Καιρός πια να ‹παντρέψω› την ελληνική μου ουσία με το παγκόσμιο σήμερα, όπως ακριβώς υπάρχει στις μέρες μας και όχι να επαναλαμβάνω τα ‹γραφικά› στοιχεία της ‹μεγαλοφυίας› μου (...) Δεν ζω την Αμερική τυχοδιωκτικά ή τουριστικά. Την ζω σαν Έλληνας με παράδοση όσο χιούμορ κι αν έχει στο μεταξύ αποκτήσει η φράση αυτή.

Ωστόσο, αυτή του η στάση δε θα διαρκέσει για πολύ. Δύο χρόνια μετά, τον Απρίλιο του 1970, οι επιστολές του έχουν ύφος τελείως διαφορετικό: Η απόφασή μου είναι να μην ξαναπατήσω στην Ελλάδα όσο θα υπάρχουν αυτοί οι αλήτες που κυβερνάνε σήμερα, ανακοινώνει στον Μίνω Αργυράκη. Κάθε μέρα κι αποκαλύπτεται μια πιο εφιαλτική πραγματικότητα, που οι ‹κύριοι› αυτοί ανεξέλεγκτα επιβάλλουν.

Οι δίκες, οι ποινές που επιβάλλουν, τα γεγονότα της Κύπρου, η βαθιά ανηθικότητά τους, μ' έχουν κάμει βαθιά απελπισμένο για το παρόν και το μέλλον της χώρας μας....Θα ησυχάσω μόνο σαν τους δω κρεμασμένους στο Σύνταγμα, τους σημερινούς παράγοντες και κυβερνήτες, διαβάζουμε σε επίσης ανέκδοτη επιστολή, προς τον Αλέξανδρο Λυκουρέζο. Όχι μόνον τους Παπαδόπουλο και Σία, αλλά και όλα τα ανώνυμα ζωύφια που χρόνια τώρα και μ' όλες τις καταστάσεις, κυβερνάν πραγματικά την χώρα. Γι' αυτό και δεν υποστηρίζω θνησιγενείς αλλαγές. Γι' αυτό και υπήρξα εναντίον κάθε ‹προοδευτικής› κινήσεως. Το κράτος δεν λειτουργούσε με προοδευτικές κυβερνήσεις. Γιατί είναι φτιαγμένο από χωροφύλακες. Με τον Παπαδόπουλο βρήκε την ταυτότητά του. Να μια ευκαιρία να ξεριζωθεί. Η Μόνη. Η Μελίνα Μερκούρη, που αντέδρασε μαχητικά στη δικτατορία, δεν του συγχώρησε τη «στάση» του. Κι αυτό, θυμόταν ο ίδιος, μας έφερε για ένα διάστημα σε μεγάλη και οξύτατη αντίθεση, αλλά στο Παρίσι το 1970 η Μελίνα έδωσε τόπο στην οργή (...) και συμφιλιωθήκαμε μ' ένα θαυμάσιο δείπνο στο εκεί σπίτι της.

Ο Χατζιδάκις επέστρεψε στην Ελλάδα δυο χρόνια μετά, πριν πέσει η δικτατορία τελικά. Μέλος της κριτικής επιτροπής του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, συνέβαλε με άλλες ελεύθερες φωνές, ώστε να προβληθούν ανενόχλητες οι Μέρες του '36 του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Το 1972, η μελωδία της Τρίτης Διεθνούς ακούστηκε σε μια αίθουσα κατάμεστη από χωροφύλακες. Τον ίδιο χρόνο, όμως, οι φίλοι του σοκάρονται βλέποντάς τον σε φωτογραφίες με τον Μακαρέζο. Πώς «παγιδεύτηκε» σ' αυτή την απογοητευτική χειραψία με τον χουντικό υπουργό; Η Μαρία Φαραντούρη, που εκείνο τον καιρό ζούσε αυτοεξόριστη στην Φλωρεντία, θυμάται ότι «ο Μάνος πήγε στην υπηρεσία αυτή για τη φορολογική του εκκρεμότητα, αλλά και για έναν επιπλέον λόγο: ζήτησε να έρθω στην Ελλάδα για μια μέρα, για την κηδεία του πατέρα μου, χωρίς να συλληφθώ. Και πράγματι, το κατάφερε». Και πώς παρουσιάστηκε ο Μακαρέζος; Ο ίδιος ο συνθέτης είπε αργότερα στους οικείους του, ότι βρισκόταν στο διπλανό γραφείο και υπό αυτές τις συνθήκες, όταν του ζήτησε τη φωτογραφία, δεν την αρνήθηκε. Ο Χατζιδάκις δημόσια, δεν αποκάλυψε ποτέ τον «επιπλέον λόγο» που τον ανάγκασε να φωτογραφηθεί με τον Μακαρέζο...

Σχετικά Κείμενα

Η λιτότητα σε αριθμούς

Πέμπτη, 01 Νοεμβρίου 2012

Εξαιρετικά χαμηλά έχει υποχωρήσει η καταναλωτική εμπιστοσύνη στην Ελλάδα, όπως δείχνει το αποτέλεσμα πρόσφατης μέτρησης των στοιχείων διαβίωσης των Ελ…

Η υποταγή στον εκβιασμό δεν είναι λύση

Παρασκευή, 24 Ιουλίου 2015

O Σύριζα κέρδισε τις εκλογές έχοντας ως στρατηγική του να πετύχει ριζοσπαστική αλλαγή στην Ελλάδα και την Ευρώπη μέσα στα πλαίσια του ευρώ. Στη λογική…

Άλλα από Χατζιδάκις Μάνος

Η πολιτική ταυτότητα του Μάνου Χατζιδάκι

Κυριακή, 30 Δεκεμβρίου 2012

Ποια ήταν η πολιτική ταυτότητα του Μάνου Χατζιδάκι; Ο ίδιος φρόντισε από την αρχή να εξηγηθεί. Ήταν, λοιπόν, μοιραίο, από την ίδια στιγμή να παρεξηγηθ…

Η ΜΑΧΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΑΥΡΙΑΝΙΣΜΟΥ

Κυριακή, 30 Δεκεμβρίου 2012

resized

Ο φασισμός, όμως, έχει πολλά πρόσωπα. Κι ένα από αυτά, ο Χατζιδάκις το κατάγγειλε και το υπέστη προσωπικά στο τέλος της δεκαετίας του '80. Όμως, ας πά…

Κανένα σύστημα δε θα σας υποσχεθεί την ελευθερία σας

Τετάρτη, 04 Νοεμβρίου 2015

"Η Εξουσία, είτε κομμουνιστική, είτε δημοκρατική είτε ρωσοσοσιαλιστική, είτε θεοκρατική, είναι άθλια, βάρβαρη και απάνθρωπη! Νομίζω πως είναι καιρός π…